“Bong gân” (sprain) là loại chấn thương rất phổ biến ở những người chơi cầu lông.

“Bong gân” là tình trạng khớp bị vặn xoắn mạnh và đột ngột khiến dây chằng khớp bị căng quá mức bình thường, hay thậm chí bị rách một phần hay toàn phần. Các mạch máu vùng khớp có thể bị tổn thương ít nhiều làm chảy máu ra vùng khớp. Các dấu hiệu của bong gân là: đau, viêm, khớp sưng phù, đốm xuất huyết dưới da.

Khi chơi cầu lông, có năm khớp có thể bị bong gân: Khớp vai (shoulder), khớp khuỷu (elbow), khớp cổ tay (carpal), khớp gối (knee) và khớp cổ chân (ankle). Trong đó, có lẽ khớp cổ chân là dễ bị tổn thương nhất. Trong khi các nhà chuyên môn về chấn thương thể thao chẩn đoán hết sức chi tiết từng loại chần thương ở vùng cổ chân (dựa trên cấu trúc giải phẫu và mức độ bị tổn thương), bài viết này chỉ đề cập một cách sơ lược những chấn thương ở vùng cổ chân do bị lật bàn chân khi chạy (không có gãy xương), và gọi chúng chung trong một từ là “Bong gân khớp cổ chân” (Ankle Sprains). Các bài viết sau tôi sẽ đề cập đến sự bong gân ở những khớp khác.

Cấu trúc giải phẫu của vùng khớp cổ chân

Cấu trúc giải phẫu của vùng khớp cổ chân
Cấu trúc giải phẫu của vùng khớp cổ chân

Ta chú ý một vài cấu trúc giải phẫu sau:

* Xương: Có hai xương dài là xương chày và xương mác thuộc về cẳng chân, và những xương khác nhỏ và ngắn hơn thuộc vùng bàn chân (xương gót, xương sên, …).

* Dây chằng: Có rất nhiều dây chằng, là các sợi gần nối liền những xương đó với nhau. Trong đó các dây chằng phía bên ngoài cổ chân rất dễ bị chấn thương (dãn, rách) khi cổ chân bị lật.

Dấu hiệu chẩn đoán của bong gân khớp cổ chân

Dấu hiệu chẩn đoán của bong gân khớp cổ chân
Dấu hiệu chẩn đoán của bong gân khớp cổ chân

Hình trên mô tả một tư thế cổ chân bị lật ngang. Bong gân khớp cổ chân có thể là kết quả của sự lật bàn chân vào trong khi chạy trên với các dấu hiệu sau:

– Bệnh nhân thấy đau vùng cổ chân và bị giới hạn hoạt động ở đây.

– Bàn chân bị sưng phù ít nhiều tùy theo tình trạng nặng hay nhẹ.

– Có thể thấy dấu hiệu xuất huyết dưới da (vết bầm tím) do có tổn thương các mạch máu.

Nếu các dấu hiệu trên xảy ra sau khi bị lật cổ chân (khoảng một ngày sau) thì càng chắc chắn là một tình trạng bị bong gân (nếu phim x-quang không cho thấy có tình trạng gãy xương kèm theo). Có ba mức độ bong gân:

* Độ 1: dân chằng chỉ bị dãn ra một phần (nhẹ).

* Độ 2: dây chằng bị đứt hay rách một phần (nặng).

* Độ 3: dây chằng bị đứt hoàn toàn (rất nặng).

Điều trị bong gân khớp cổ chân

a. Xử trí tức thời (tại chỗ): Xử trí RICE (Rest – Ice – Compression – Elevation): Người bị chấn thương cần nghỉ chơi ngay lập tức (Rest). Dùng đá (để trong bao nylon hay khăn chườm lên cổ chân để giảm đau và giảm sưng (Ice). Sau đó dùng băng quấn quanh cổ chân để ép các cấu trúc giải phẩu ở đó lại (xương, gân cơ, dây chằng) trong một tư thế tương đối cố định, không bị di chuyển (Compression). Cho bàn chân đang bị bong gân nghỉ ngơi bằng cách dùng nạng hay bá vai người khác khi di chuyển, tránh chịu đựng sức nặng của cơ thể khi đi lại. Khi nằm nghỉ cũng nên kê cao chân (Elevation).

Hãy xem một trường hợp lật cổ chân trong thực tế thi đấu … quần vợt (trong môn cầu lông cũng vậy thôi):

b. Xử trí sau đó: Dùng thêm các loại thuốc giảm đau thông thường. Vài ngày sau đó tùy tình hình của khớp cổ chân, nên tham vấn ý kiến bác sĩ (chuyên khoa về chấn thương thể thao) về việc dùng thêm thuốc, những bài tập luyện khớp trở lại để phục hồi vận động hay thậm chí nhờ đến những can thiệp chuyên môn y khoa sâu hơn cho khả năng lành thương của khớp (ví dụ, trường hợp đứt dây chằng hoàn toàn).

Các bài tập luyện trở lại với một Wobble Board giúp hai khớp cổ chân tìm lại sự thăng bằng và cơ thể cảm nhận được sự phối hợp của các di chuyển ở hai khớp. Người ta thấy rằng những người bị chấn thương có tập luyện trở lại với Wobble Board đã giảm được nhiều sự tái bong gân khớp cổ chân.

Hoặc, trong giai đoạn sớm sau chấn thương, khi đã giảm đau và phù nề, người chơi cần tập luyện khớp cổ chân với bài tập không có áp lực. Chân duỗi thẳng, ngón chân hướng lên trên, gót ở dưới. Lật bàn chân qua trái, rồi qua phải mỗi bên 15 lần; gấp cổ chân vào rồi lại duỗi cổ chân ra, cũng làm 15 lần. Chú ý không tập gắng sức đến mức đau cổ chân. Sau khi tập tiếp tục chườm lạnh cổ chân.

bong gân khớp cổ chân
Tăng dần số lần tập “không tải” như trên cho đến khi hoàn toàn thấy thoải mái và bước không bị đau. Khi đó người chơi dùng sức nặng của thân mình để tập cổ chân như hình dưới đây.

bong gân khớp cổ chân

Phòng ngừa bong gân khớp cổ chân

Mang băng bảo vệ cổ chân (ankle brace) …

Mang băng bảo vệ cổ chân
Mang băng bảo vệ cổ chân
... hoặc, dùng băng quấn quanh cổ chân (ankle taping)
… hoặc, dùng băng quấn quanh cổ chân (ankle taping)

Cách quấn băng quanh cổ chân:

Ankle Sprains “toàn tập”

Nguồn : Nhóm Cầu Lông Kì Hòa

1 COMMENT

  1. Mình chơi bóng chuyền, cũng bị lật cổ chân một lần nhảy lên tranh chấp bóng trên lưới, cũng chỉ ở nhà đắp thuốc, giờ hơn một năm rồi chơi thi thoảng vẫn đau, nay đọc bài này chắc phải đi chụp MRI thôi.
    Cảm ơn bạn nhiều!

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here